Natuurbeheer
Belang van begrazing
Schapen worden van oudsher gehouden voor hun melk, wol, vlees en vruchtbare mest. In hun samenwerking met de mens heeft het schaap ook al eeuwenlang invloed op ons landschap. Een terrein dat niet regelmatig begraasd wordt, verandert langzaam van heide in grasland en daarna in bos. Schapen voorkomen ‘verruiging en verbossing’, heet dat in de ecologie.
Het coulisselandschap dat onze streek kenmerkt, met zijn afwisseling van bos, heide en open graslanden, is mede door herders en hun grazende schaapskuddes tot stand gekomen. Nog altijd is het schaap een belangrijke factor in het natuurbeheer en voor het behoud en de versterking van biodiversiteit: door de inzet van grazende dieren ontstaat er variatie in vegetatiehoogte, wat gunstig is voor tal van planten- en diersoorten. Kom je onze kudde tegen, groet dan gerust deze noeste landschapsarchitecten eens.
Waar onze schapen werken
In de provincie Gelderland bevinden zich diverse natuurgebieden waar begrazing wordt ingezet als beheermiddel. Wij hebben lopende cont(r)acten en duurzame samenwerkingen met landschapsbeheerders als Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer en Natuurbegraafplaatsen van Waarde.
Hun zorgvuldige beheerbeleid en onze kennis van en zorg voor onze kudde en de ecologie van het landschap vinden elkaar in een wisselwerking die onze streek mooi en natuurlijk gezond houdt. Zo kan het bijvoorbeeld gebeuren dat we even wachten met begrazen, als in de lente een grondbroedende vogelsoort als de nachtzwaluw in een terrein zit.
Vier terreinen waar onze herders en schapen regelmatig aan het werk zijn: het Grote Veld, het Stelkampsveld, de Empese en Tondense Heide en natuurbegraafplaats Schapenmeer. Elk van deze terreinen kent zijn eigen karakteristieken, flora, fauna en beheerdoelstellingen. We belichten ze allemaal kort, waarbij de specifieke situatie, het belang van begrazing en de lokale bijzonderheden aan bod komen.
Grote Veld
Het Grote Veld is een uitgestrekt natuurgebied tussen Lochem, Vorden en Barchem. Het landschap bestaat uit heide, bos, en open graslanden. Begrazing met runderen en schapen wordt hier toegepast om vergrassing en verruiging tegen te gaan. Hierdoor krijgen heideplanten, kruiden en insecten meer kans om zich te ontwikkelen. Het gebied wordt gekenmerkt door een afwisseling van droge en natte heide, bossen en kleine vennetjes. (Beheerder: Natuurmonumenten)
Stelkampsveld
Het Stelkampsveld ligt nabij Borculo en is vooral bekend om zijn natte heide en blauwgrasland. Het terrein is relatief kleinschalig, maar ecologisch zeer waardevol. Begrazing met schapen zorgt ervoor dat ongewenste boomopslag wordt teruggedrongen en dat karakteristieke plantensoorten als blauwe knoop, klokjesgentiaan en moeraswolfsklauw behouden blijven. Dit zorgt voor een gevarieerd landschap, waar ook veel vlinders en andere insecten voorkomen. (Beheerder: Staatsbosbeheer)
Empese en Tondense Heide
De Empese en Tondense Heide is een natuurgebied tussen Empe en Brummen. Het kent een afwisseling van heidevelden, stuifzand, grasland en vochtige laagten. Hier wordt voornamelijk door schapen begraasd om het heidelandschap te behouden en te voorkomen dat het gebied dichtgroeit met grassen, struiken en bomen. Dit beheer is essentieel voor het behoud van typische heidesoorten, zoals struikheide en dopheide, en biedt leefruimte aan diverse vogels, reptielen en insecten. (Beheerder: Natuurmonumenten)
Natuurbegraafplaats Schapenmeer
Natuurbegraafplaats Schapenmeer is in 2021 gestart. Hoe verbossing werkt is mooi te zien, omdat hier de omgekeerde ontwikkeling heeft plaatsgevonden: doordat veel dennen last hadden van de letterzetter, een bast-etende kevertje, is een deel gekapt. Heidezaden die al jaren ‘sliepen’ in de bodem kwamen weer tot ontkieming. Onder andere met behulp van de schaapskudde wordt nieuwe verruiging in toom gehouden. Inmiddels is een bloeiend heideveld onderdeel van het gebied en stijgt de soortenrijkdom. De biodiversiteit wordt verder versterkt door het Schapenmeer, een oude poel waar vroeger de schapen gewassen werden voor ze geschoren werden, en door een nieuw gegraven poel op de heide. Beide zijn leefgebieden voor kikkers, insecten en salamanders en drinkplaatsen voor reeën en andere dieren. Via de wandelpaden door het gebied streeft de terreinbeheerder naar meer verbinding tussen natuur en mens. (Beheerder: Natuurbegraafplaatsen van Waarde).